Dermatoskopia – na czym polega i kiedy warto zbadać znamiona?
Różnorodne zmiany na skórze, takie jak przebarwienia, pieprzyki i tym podobne posiada każdy z nas. Zwykle żadna z tych zmian nie jest groźna dla zdrowia. Jednak nie zawsze wiemy, czy akurat ten obszar skóry wygląda tak samo jak kilka miesięcy temu, a może zmienił kolor albo odbarwienie się powiększyło? Dermatoskopia stanowi odpowiedź. Badanie dermatoskopowe pozwala ocenić stan takiej zmiany na skórze – za pomocą dermatoskopu lekarz dostrzega szczegóły, których podczas zwykłego oglądania nie da się albo bardzo trudno jest dostrzec.
Co to jest dermatoskopia?
Dermatoskopia to nieinwazyjne badanie zmian znajdujących się na skórze. Lekarz ogląda je przy użyciu dermatoskopu, czyli niewielkiego urządzenia pozwalającego zobaczyć zmianę w powiększeniu i przy odpowiednim oświetleniu.
Jak wytłumaczyć działanie dermatoskopu? To po prostu swego rodzaju specjalistyczna lupa, która nie tylko pozwala powiększyć widok pieprzyka, ale dzięki zastosowanemu oświetleniu pozwala lekarzowi dokładniej przyjrzeć się jego budowie oraz strukturom znajdującym się w obrębie zmiany.
Takie przybliżenie i możliwość daje więcej szczegółów, dzięki którym dermatolog może ocenić, czy odbarwienie na skórze należy do łagodnych czy wymaga dodatkowego zbadania.
Znaczenie dermatoskopii potwierdzają również badania. Metaanaliza opublikowana w „JAMA Dermatology”, obejmująca 100 badań, wykazała, że doświadczeni dermatolodzy korzystający z dermatoskopu mieli 5,7-krotnie wyższe szanse na trafne rozpoznanie czerniaka niż podczas samego badania klinicznego[1].
Dermatoskopia często kojarzona jest z kontrolą pieprzyków i profilaktyką czerniaka, jednak jej zastosowanie jest szersze. Lekarz może w ten sposób oglądać także inne zmiany skórne. Jeśli boisz się tego badania, to wiedz, że sam fakt skierowania dermatoskopu na konkretną zmianę nie oznacza, że to nowotwór.
Na czym polega badanie dermatoskopowe?
W trakcie takiego badania dermatolog dokładnie przygląda się zmianom na skórze na całym ciele lub wybranym miejscu przez urządzenie określane jako dermatoskop. Przykłada je do skóry lub – zależnie od jego rodzaju – trzyma tuż nad jej powierzchnią, a następnie ocenia obraz znamienia w powiększeniu. Badanie nie boli i nie wymaga nacinania ani nakłuwania skóry.
Wizyta u lekarza może rozpocząć się od obejrzenia skóry „gołym okiem”. Pacjent może również wskazać zmianę, która go niepokoi, na przykład pieprzyk, który ostatnio urósł albo zaczął wyglądać inaczej. Lekarz nie musi jednak ograniczać się wyłącznie do jednego miejsca. Zwykle profilaktycznie dokładnie ogląda skórę na całym ciele.
Warto obejrzeć szczególnie te miejsca, których na co dzień nie ogląda się zbyt dokładnie, a należą do nich skóra głowy, plecy, tylne części nóg czy podeszwy stóp. Jeśli znamion jest dużo, lekarz sprawa większą ich liczbę podczas jednej wizyty.
Samo przyłożenie dermatoskopu trwa chwilę. Więcej czasu zajmuje ocena zmian, zwłaszcza jeśli jest ich wiele. Dermatolog przygląda się ich budowie i porównuje poszczególne cechy. Jeżeli któraś ze zmian zwróci jego uwagę, może obejrzeć ją szczególnie dokładnie i zdecydować, co należy zrobić dalej.
Po badaniu nie trzeba zakładać opatrunku ani czekać na zagojenie skóry. Pacjent może od razu wrócić do swoich codziennych zajęć.
Co lekarz widzi dzięki dermatoskopii?
W „lupie” dermatoskopu lekarz może łatwiej ocenić kolory i odcienie znajdujące się zmianie skórnej, to czy jest symetryczna oraz charakterystyczne dla nowotworu struktury. Dermatolog interpretuje je według kryteriów stosowanych w dermatoskopii. Wzięcie pod uwagę wszystkich tych elementów pozwala ocenić, czy odbarwienie jest groźne czy nie.
Warto podkreślić, że lekarz nie ocenia znamienia na podstawie jednej cechy. Potwierdzają to wyniki przekrojowej analizy, która objęła 40 badań i prawie 23 tys. zmian skórnych. Żaden pojedynczy analizowany element obrazu dermatoskopowego nie występował we wszystkich przypadkach czerniaka. Niektóre cechy były jednak z nim znacznie silniej związane niż inne[2]. To potwierdza praktykę diagnostyczną, podczas której dermatolog bierze pod uwagę cały obraz znamienia i występujące w nim struktury, a nie jeden wybrany szczegół.
Dopiero, jeśli odbarwienie na skórze wzbudza wątpliwości, podejmowana jest decyzja, czy wystarczy dalsza kontrola, czy potrzebna będą kolejne – już bardziej inwazyjne – badania.
Kiedy warto zbadać znamiona dermatoskopem?
Zmiany na skórze warto zbadać dermatoskopowo wtedy, kiedy dostrzegamy, że ulegają zmianie, np. rosną, zmieniają kształt, brzegi robią się coraz bardziej nieregularne czy po prostu coraz bardziej różnią się od pozostałych znamion. Do konsultacji z lekarzem należy pójść także wtedy, kiedy pieprzyk zaczyna swędzieć, krwawić bądź po prostu zachowuje się inaczej niż wcześniej.
Istnieje metoda, można by rzecz „domowa”, która pomaga ocenić samodzielnie na ile zaobserwowane zmiany wymagają konsultacji z dermatologiem.
Do samodzielnej obserwacji i kontroli stanu skóry powstała metoda określana jako ABCDE czerniaka. Zwraca ona uwagę na takie elementy znamiona, jak asymetria, nieregularne brzegi, kolor, średnica i zmiany zachodzące w czasie. Warto zwrócić uwagę również na znamię, które wyraźnie różni się od pozostałych. Pamiętaj, że żadna z tych cech brana pod uwagę osobno nie oznacza jednak czerniaka, ale stanowi sygnał, że zmianę warto pokazać lekarzowi.
Czy dermatoskopia służy tylko do sprawdzenia podejrzanych pieprzyków?
Nie. Dermatoskop pomaga sprawdzić zarówno pojedyncze znamię, jak i ocenić większą liczbę zmian. Szczególne znaczenie regularna kontrola ma dla osób, które mają ich bardzo dużo lub należą do grupy podwyższonego ryzyka czerniaka.
Wtedy problem posiada dosyć praktyczna naturę. Jeśli ktoś ma kilkadziesiąt zmian na skórze, to trudno pamiętać, jak każde z nich wyglądało kilka miesięcy wcześniej. Tym bardziej trudno zauważyć niewielką zmianę koloru, kształtu czy wielkości.
Rozwiązanie może stanowić cykliczne cyfrowe dokumentowanie znamion i porównywanie ich podczas kolejnych kontroli. International Dermoscopy Society podaje, że tak monitoring może pomóc wykrywać czerniaka skóry we wczesnym stadium, a jednocześnie ogranicza liczbę niepotrzebnie usuwanych zmian. Uznano, że posiadanie 60 lub więcej znamion oznacza wskazanie do rozważenia takiego monitorowania. Przy mniejszej liczbie znamion znaczenie mają również dodatkowe czynniki ryzyka[3].
Nie oznacza to oczywiście, że osoba mająca 59 pieprzyków nie powinna ich kontrolować, a przy 60 musi rozpocząć regularne fotografowanie skóry. Są to kryteria pomagające lekarzom wybrać pacjentów, którzy mogą odnieść szczególną korzyść z cyfrowego monitorowania zmian.
Czy badanie dermatoskopowe pozwala wykryć nowotwór?
Badanie za pomocą dermatoskopu pozwala rozpoznać zmianę podejrzaną o czerniaka, ale nie daje ostatecznego potwierdzenia choroby. Jeśli istnieje podejrzenie czerniaka, do rozpoznania potrzebne jest badanie histopatologiczne pobranego materiału.
Inaczej mówiąc, dermatoskopia pomaga odpowiedzieć na pytanie, czy daną zmianę trzeba dokładniej sprawdzić. To istotna różnica, ponieważ wynik badania dermatoskopowego nie jest tym samym co wynik badania histopatologicznego.
Dermatoskop nie daje też stuprocentowej pewności. Jego zastosowanie poprawia jednak trafność oceny zmian. W przywołanej wcześniej metaanalizie 100 badań doświadczeni dermatolodzy korzystający z dermatoskopii mieli 5,7-krotnie wyższe szanse trafnego rozpoznania czerniaka niż przy samej ocenie klinicznej[4].
Aktualne europejskie wytyczne dotyczące czerniaka również wskazują dermatoskopię jako element diagnostyki, a przy podejrzeniu czerniaka wymagają potwierdzenia rozpoznania badaniem histopatologicznym.
Dlatego wynik dermatoskopii budzący niepokój nie stanowi absolutnie rozpoznania nowotworu. Stanowi jednak istotną przesłankę dla lekarza, czy zdecydować się na kolejne etapy diagnostyki.
Co zrobić, kiedy zmiana na skórze wygląda podejrzanie?
Jeżeli wygląd znamienia budzi podejrzenia, lekarz może je usunąć od razu bądź zlecić jego usunięcie, a następnie wykonanie badania histopatologicznego, które pozwala ostatecznie określić charakter zmiany.
Nie każda zmiana, która budzi wątpliwości dermatologa musi okazać się nowotworem. W zależności od jej wyglądu i sytuacji pacjenta lekarz może również zdecydować o dalszej obserwacji i ponownej kontroli po określonym czasie.
Jeżeli istnieje podejrzenie czerniaka, standardem jest chirurgiczne wycięcie zmiany, a następnie jej ocena histopatologiczna. Dopiero wynik tego badania pozwala potwierdzić lub wykluczyć rozpoznanie.
Dermatoskopia a wideodermatoskopia – jaka jest różnica?
W obu badaniach lekarz ocenia zmiany w powiększeniu. Wideodermatoskopia pozwala dodatkowo zapisać ich cyfrowy obraz, dzięki czemu podczas kolejnych wizyt można porównać, czy i w jaki sposób zmieniły się w czasie.
Takie rozwiązanie może być przydatne przede wszystkim u osób z dużą liczbą znamion. Lekarz nie musi wtedy opierać się wyłącznie na aktualnym wyglądzie zmiany, ale może zestawić jej obraz ze zdjęciem wykonanym wcześniej.
Czy badanie dermatoskopem boli i czy trzeba się jakoś specjalnie przygotować?
Dermatoskopia jest badaniem bezbolesnym i nie wymaga specjalnego przygotowania. Lekarz ogląda skórę bez jej nacinania czy nakłuwania, dlatego po zakończeniu badania można od razu wrócić do codziennych zajęć.
W dniu wizyty warto zadbać o to, żeby miejsca, które mają zostać zbadane, były łatwo dostępne. Jeśli niepokoi Cię konkretne znamię, dobrze też przypomnieć sobie, od kiedy je masz i czy w ostatnim czasie zmienił się jego wygląd.
Jak często należy badać znamiona?
To, jak często należy kontrolować znamiona, zależy przede wszystkim od ich liczby i wyglądu oraz indywidualnego ryzyka wystąpienia czerniaka.
Częstszych kontroli mogą wymagać m.in. osoby z licznymi lub nietypowymi znamionami oraz pacjenci, którzy wcześniej chorowali na czerniaka. Aktualne europejskie wytyczne podkreślają, że sposób i częstotliwość kontroli powinny być dostosowane do indywidualnego ryzyka pacjenta.
Dlatego zamiast przyjmować zasadę „dermatoskopia raz w roku”, najlepiej ustalić termin kolejnej kontroli z dermatologiem. Jeśli wcześniej pojawi się nowe znamię lub jedno z istniejących zacznie się zmieniać, nie warto czekać do wyznaczonego terminu.
Czy prawidłowy wynik dermatoskopii oznacza, że znamienia nie trzeba już obserwować?
Nie. Badanie pokazuje wygląda znamienia w danej chwili. Jeśli coś budzi niepokój, a pieprzyk się zmienia, to należy go sprawdzić ponownie.
Dlatego warto kontrolować wybraną zmianę a najlepiej całe ciało co jakiś czas. Chodzi o porównanie tego, jak wygląda teraz, z tym jak wyglądało wcześniej.
Dermatoskopia – proste badanie, które pozwala dokładniej obejrzeć znamiona
Badanie za pomocą dermatoskopu nie da odpowiedzi na każde pytanie dotyczące zmiany na skórze. Jednak pomaga lekarzowi ocenić charakter znamienia, a następnie podjęcia decyzji co dalej i czy potrzebne będzie bardziej dokładne badanie inwazyjne. Jeżeli jakaś zmiana na Twojej skórze Cię niepokoi, to warto pokazać ją dermatologowi. Badanie dermatoskopowe można wykonać również w Omnisan.
Przypisy:
[1] https://jamanetwork.com/journals/jamadermatology/fullarticle/2826310
[2] https://jamanetwork.com/journals/jamadermatology/fullarticle/2782522
[3] https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9681223/
[4] https://jamanetwork.com/journals/jamadermatology/fullarticle/2826310
FAQ – najczęstsze pytania o badanie dermatoskopem
1. Czy dermatoskopią można badać zmiany inne niż pieprzyki?
Tak. Dermatoskop wykorzystuje się nie tylko do oceny znamion barwnikowych. Lekarz może przy jego pomocy oglądać również inne zmiany występujące na skórze i na podstawie ich obrazu zdecydować o dalszym postępowaniu.
2. Czy dermatoskopię można wykonywać u dzieci?
Tak. Dermatoskopia jest badaniem nieinwazyjnym, dlatego może być wykonywana również u dzieci. O tym, czy konkretne znamię wymaga zbadania, decyduje lekarz.
3. Czy można wykonać dermatoskopię w ciąży?
Tak. Badanie nie wykorzystuje promieniowania i nie narusza skóry, dlatego ciąża nie jest przeciwwskazaniem do dermatoskopii.
4. Czy przed dermatoskopią można smarować skórę kremem?
Najlepiej, aby w dniu badania skóra była czysta i nie była pokryta kosmetykami w miejscach, które dermatolog będzie oglądał. Ułatwia to ocenę zmian.
5. Czy dermatoskopią można zbadać znamię znajdujące się na skórze głowy?
Tak. Znamiona mogą występować również pomiędzy włosami i w razie potrzeby mogą zostać obejrzane dermatoskopem. Skóra głowy jest przy tym miejscem, które trudno dokładnie kontrolować samodzielnie.
6. Czy dermatoskopem można zbadać zmianę pod paznokciem?
Tak. Dermatoskopia znajduje zastosowanie również w ocenie zmian w obrębie paznokci. Dotyczy to m.in. przebarwień i zmian barwnikowych, których przyczyna wymaga wyjaśnienia.
6. Czy dermatoskopia pozostawia ślady na skórze?
Nie. Podczas badania skóra nie jest nakłuwana ani nacinana, więc po jego wykonaniu nie pozostaje rana ani blizna.
Leave a reply